Tortilla in Afrika
Een onbeduidende Spaanse rots voor Afrika was drie zomers geleden wereldnieuws toen er een Marokkaans minileger van elf man neerstreek. Geef het door Spanje bezette Marokkaanse grondgebied terug, was de boodschap. Koning Juan Carlos stuurde er maar liefst vier oorlogsschepen op af. De slag om het Peterselie-eiland eiste één slachtoffer: een geit viel van schrik in de Straat van Gibraltar en verdronk.
soberanía
Langs de Noord-Afrikaanse kust ligt een lint van Spaanse enclaves. Die
ontstonden toen het Spaanse leger zich in 1956 terugtrok uit het Marokkaanse
sultanaat, met uitzondering van zeven eilandjes en twee vestingstadjes. Dat
werden Spaanse vlekjes op de Afrikaanse kaart; de Plazas de Soberanía.
Nu nog zijn ze een doorn in het oog van koning Mohammed, die ze beschouwt als
bezet Marokkaans grondgebied. Net zoals Spanje vindt dat Gibraltar Spaans zou
moeten zijn.
De zeven onbewoonde eilandjes of Plazas Menores worden bewaakt door legertjes Spaanse soldaten. De twee vestingsteden of Plazas Mayores zijn voorzien van complete legerbrigades. Altijd paraat en tot de tanden bewapend, want de Peterselie-affaire maakte opnieuw duidelijk dat het Marokko menens is met de claim op de Spaanse enclaves. Melilla tegenover de Costa del Sol is er een van, de ander is Ceuta, een vestingstadje tegenover Gibraltar met zevenduizend soldaten op 70 duizend inwoners.
vlagvertoon
Verheugd had ik me op de spectaculaire overtocht per flitsferry. Langs de Rots
van Gibraltar naar de berg Jebel Musa in Ceuta - de mythische Pilaren van
Hercules. Dikke mist gooit roet in het eten; er valt niks te zien. Niettemin ben
ik opgetogen, want voor het eerst zal ik voet zetten op Afrikaanse bodem. Ook
dat pakt anders uit. In de haven van Ceuta wordt met vlagvertoon de geografische
werkelijkheid ontkend: de Ceutaanse, Spaanse en Europese vaandels wapperen boven
het Afrikaanse continent. Welkom terug in Europa.
Ceuta is op het eerste gezicht intens Spaans, compleet met Plaza de España, katholieke kathedraal en tapasbars, een parador en een tertulia flamenca. Net als ik aankom barst in alle hevigheid de Semana Santa los. Spaanser wordt het niet. Al snel wordt echter duidelijk dat er meer loos is. Het centrale stadsplein heet Plaza de África, niet de kathedraal maar de moskee is het grootste godshuis van de stad en op straat hoor je net zoveel Arabisch als Spaans.
vier culturen
Met één been staat Ceuta in Spanje en met het andere in Marokko. Ruim de helft
van de inwoners is Spaans, de rest Marokkaans. Een synagoge en een tempel
getuigen dat er ook kluitjes joden en hindoes zijn. 'Ceuta: Quatro Mundos por
Descubrir!' schreeuwen billboards me toe. De lokale VVV gaat zo prat op de
multi-etniciteit van Ceuta dat het op Plaza de los Reyes zelfs een vierkoppig 'Monument
van de Vier Culturen' oprichtte.
Van de nood een deugd maken lijkt het, want Ceuta is vooral bekend als 'de achterdeur van Fort Europa'. Hordes illegale immigranten uit centraal-Afrikaanse landen kwamen eropaf. Totdat de Europese Unie besloot dat de achterdeur dicht moest en een IJzeren Gordijn rond Ceuta optrok. 300 Miljoen euro kostte het dubbele hek - acht kilometer lang en voorzien van hoogspanning, scheermesdraad, videocamera's, zoeklichten en warmtesensoren. Een knappe Afrikaan die langs deze weg Europa binnenkomt.
Nederlandse kranten haalt Ceuta alleen als zich bij het hek een drama voltrekt. Zoals laatst, toen een vierjarig Algerijns meisje door haar vader over het drieënhalve meter hoge hek werd gegooid. Ze kwakte op het asfalt en was op slag dood. De Afrikaanse gelukszoeker die het wel redt is een weinig beter lot beschoren. Naar het Spaanse vasteland mag niet, terugsturen kan niet en dus is rondhangen het enige wat er op zit. De Ceuti's zijn het zat en kalken Muerte a los moros op de muren.
kolonie
"Niemand hoeft zich hier een buitenstaander te voelen," jubelt een
reisgidsje. "De bewoners van Ceuta, waar twee zeeën en de oude en nieuwe
wereld elkaar ontmoeten, stellen geen vragen bij afkomst, gewoonten of
geloof." Het klinkt te mooi om waar te zijn. Dat is het ook. Het enige
Spaanse winkeltje aan de boulevard verkoopt behalve alles met een batterijtje
ook sleutelhangers van El Caudillo. En hoewel de toeristische plattegrond
het niet vermeldt, staat in Ceuta een Franco-monument nog gewoon op zijn
pittoreske plek met mediterraan zeezicht.
Het is niet alleen kommer en kwel. Geen Spanjaard die klaagt over de grote Marokkaanse minderheid. Die woonde hier al toen het noorden van Marokko nog een Spaanse kolonie was. Na de verzelfstandiging van Marokko kon men moeilijk van de Marokkaanse Ceuti's verlangen dat zij vertrokken - dit was immers hun thuis. Daardoor is Ceuta Spaans met een exotisch sausje: op het terras bestel je net zo makkelijk een cerveza met een tapa als een muntthee met een meze en 's avonds kies je uit flamenco of een buikdanseres.
toeristenparadijs
Toeristen weten de Spaanse enclave in Afrika echter niet te vinden. Ceuta was
ooit welvarend als strategische doorvoerhaven tussen Afrika en Europa, maar
sinds de grens met Gibraltar werd heropend ging de economie het slop in. Madrid
keek niet naar Ceuta om en veel Spanjaarden verhuisden naar het vasteland. De
stad verpauperde en werd geteisterd door demonstraties, rassenrellen en
schietpartijen. Maar daar was ineens Jesus Gil; de omstreden burgemeester van
Marbella.
Op het hoogtepunt van de ellende, in 1999, greep Gil de macht. Gouden bergen beloofde hij de Ceuti's: halt aan de criminaliteit en illegale immigratie! Volgens het Marbella-model moest Ceuta getransformeerd tot een toeristenparadijs met vliegveld op zee en nieuwe luxehotels. Die kwamen er niet, wel een enorm winkelcentrum en een gran casino in een 'neo-Middeleeuws' fort met groot zwempark. Straten zijn aangeveegd en de stad staat vol hijskranen en cementmolens. Veertig jaar lang verpieterde Ceuta onder de Afrikaanse zon, nu is er activiteit alom.
taxfree
In het
oversized nieuwbouwpand van de lokale VVV galmt het; geen toerist te bekennen.
Tijd genoeg dus om een tienjarenplan uit te dokteren. Eerst worden Andalusiërs
gelokt met spotgoedkope dagtrips - gratis parkeren in Algeciras, retourticket
voor de boot, transfer naar het centrum, een rondleiding en volop taxfree
shoppen - voor maar 15 euro. Het werkt: jaarlijks komen een miljoen
dagjesmensen. Inmiddels richten de marketingpijlen zich op de rest van Spanje -
een cameraploeg van TVE kwam overvaren om een half uur durende reclamefilm op te
nemen. Uiteindelijk is Europa aan de beurt - maar zover is het nog niet.
Potentieel heeft Ceuta wel als toeristenmekka. Zon, zee en zand zijn er en een handvol prima bezienswaardigheden. Zoals de Murallas Reales, de mooi gerestaureerde stadsmuren, doorkliefd door de Foso Real, een knappe koninklijke goot waar bootjes doorheen tuffen. Je kunt bruinbakken op de populaire stadsstrandjes, een boottocht maken langs de kust of duiken tussen tropische vissen. 's Avonds is het flaneren over de Paseo de las Palmeras, kiezen uit couscous of bacalao en dan, volgens goed Spaans gebruik, uitgaan tot het ochtendgloren.
citadel
In de
moslimwijk Príncipe waan je je in Marokko, compleet met toeterende taxi's,
volle theehuizen, geurige bazaars, balkonnetjes vol wasgoed en imams die vanaf
hun minaretten oproepen tot gebed in twee forse moskeeën. De Marokkaanse grens
is op loopafstand, maar gevoelsmatig ben ik die al gepasseerd.
Het andere uiterste is Monte Hacho. Aan de voet van de berg staat het fabuleuze Castillo del Desnarigado - het enige van de ontelbare militaire bouwsels dat te bezichtigen is - en op de top wordt in de imposante citadel klokslag middaguur nog ouderwets het kanon afgevuurd. Op zomerse zondagen trekken Ceuti's de heuvel op naar de Mirador de San Antonio voor een panorama van het bizar gevormde schiereiland Ceuta, met links het Marokkaanse Atlasgebergte en rechts de rots van Gibraltar. Puike plek voor een picknick.
Leuker wordt Ceuta met een huurauto. Een flinke lap achterland valt te verkennen met glooiende bossen, woeste rotsen, fiere forten en onverwachte gehuchten. Mijn mobieltje raakt danig in de war: als ik vanaf de Mirador Isabel II uitkijk op Gibraltar meldt hij dat ik in Engeland ben, even later ben ik fysiek in het vissersdorp Benzú maar mobiel in Marokko en zodra ik de auto parkeer op het Plaza de África kom ik telefonisch terug in Spanje. De identiteitscrisis van mijn mobieltje matcht mooi met de mengelmoes van Ceuta.
medina
Twintig vierkante kilometer is niet groot. Op naar Marokko dus, voor een dagtrip
naar de voormalige hoofdstad van Spaans Afrika. Het Spaanse verleden van
Tétouan is nog goed te zien aan de tweetalige wegwijzers en uithangborden. De
medina, een witte wirwar van straatjes, pleintjes en poortjes vol marktgedruis,
prijkt op de Werelderfgoedlijst van de Unesco. Behalve Tétouan zijn ook de
kashba van Tanger, het blauwe stadje Chaouen en Fes, met nog een Unesco-medina,
vanuit Ceuta in een dag te doen.
Een fikse cultuurschok krijg je op de koop toe. De eerste keer dat ik de Spaans-Marokkaanse grens oversteek, wandel ik niet alleen een andere tijdzone, maar ook een andere wereld binnen. Gevoelsmatig zet ik nu pas écht voet op Afrikaanse bodem. Hoewel, de tijd heeft hier vijftig jaar stilgestaan. En in 1956 was dit nog gewoon Spanje. Net als Ceuta nu.
Viva España | december 2005
Reacties
"AbdelHakim" <abdelhakim@***> schreef op 26 maart 2008:
Weet iemand of de mogelijkheid bestaat opm lang te parkeren en/of auto te stallen. Wil hier met een camper heen end eze daar achterlaten voor regelmatig per vliegtuig te bezoeken.
"frans vaneijndhoven" <fransvaneijndhoven@***> schreef op 5 december 2007:
hoe is de weg van ceuta naar algeciras? en is er ook een camping in ceuta? graag reactie groetjes
Kijk voor de verbinding tussen Algeciras en Ceuta in de praktische informatie in de rechterkolom onder het kopje 'Hoe kom je er?'. Voorzover ik weet is er in Ceuta geen camping. Maar wil je dat zeker weten, neem dan even contact op met het Spaans Verkeersbureau of de lokale VVV - ook daarvan vind je de gegevens op deze pagina.
"Niels van Wynsberge" <vanwynsbergeniels@***> schreef op 16 oktober 2007:
Ik studeer architectuur aan de universiteit van Gent, en kreeg in het kader van het vak ontwerpleer de opdracht een tijdelijke "woonunit" te ontwerpen voor de vluchtelingen. Omdat ik nog niet persoonlijk in Cueta geweest ben, en u er een artikel/fotoreportage over gemaakt hebt, zou ik graag uw mening even horen over een aantal stellingen. We kregen ook een beknopte toelichting over de situatie. Hieruit meen ik op te maken dat de personen die over de muur raken asiel aanvragen in Europa, klopt dit? Kan u beschrijven wat uw indruk van de stad was, toen u er rondliep? Hoe groot is het contrast (of het contact) tussen de vluchtelingen en de Spanjaarden die hier belastingsvrij komen kopen? Hoe schrijnend is het tekort aan verblijfplaatsen voor de vluchtelingen? En welke locatie laat zich het best zo'n massaal aantal units aanmeten? Of misschien een interessantere vraag: is er een plaats in de stad waar de vluchtelingen samenkomen?
Ik was in Ceuta voor een reisreportage en heb me dus bezig gehouden met wat toeristen normaliter zouden doen. Vluchtelingen zijn geen toeristische attractie en dus heb ik daar niet naar omgekeken. ;-) Als je Googlet op ceuta+vluchtelingen in het Nederlands of Spaans of Engels, of gewoon op 'Ceuta' op Google News, krijg je een schier eindeloze lijst aan nieuwsberichten, waarin de antwoorden op je vragen ongetwijfeld te vinden zijn.
"Jacolien Weststrate" <jaweststrate@***> schreef op 2 maart 2007:
Geachte meneer Groen, Voor mijn opleiding Journalistiek hoop ik met een stel jaargenoten begin juni twee weken naar Gibraltar, Ceuta en Melilla te gaan. Bij mijn research stuitte ik op uw schitterende site. Na het bekijken van de foto's heb ik er ontzettend veel zin in gekregen! Mijn vraag is: heeft u tijdens uw reis naar Ceuta en Melilla mensen ontmoet (bij voorkeur echte 'locals') die u zijn bijgebleven, van wie u zegt dat we die absoluut moeten ontmoeten? Hoewel we natuurlijk niet zullen nalaten zelf rond te trekken en daarbij ongetwijfeld interessante ontmoetingen zullen hebben, vroeg ik mij af of u ons in dit vroege stadium misschien enige vingerwijzingen aan de hand kunt doen. Graag hoor ik van u! Vriendelijke groet, Jacolien Weststrate (derdejaars student Journalistiek).
Uiteraard heb ik tijdens mijn trip naar Ceuta ook mensen ontmoet, maar niemand van wie ik nu nog namen of contactgegevens weet. Ik kan je dus niet helpen, vrees ik. Niettemin wens ik je een plezierige en vruchtbare (studie)reis.
"Martijn Hollander" <mkdhollander@***> schreef op 1 maart 2007:
Beste Sander Groen, Voor mijn studie ben ik op zoek naar iemand die in Gibraltar of Ceuta gewoond heeft of die daar vaak komt. Op uw site las ik onderstaande reactie: "Rachid Ouanan" <trendy@***> schreef op 1 mei 2006: Ik vind je verhaal schitterend! Mijn ouders hebben er gewoond, momenteel woond mijn oma de moeder van mijn moeder er nog. Ook heb ik er mijn neven en nichten wonen. Ik moet je vertellen dat ik er graag ben, ik verveel me daar geen minuut. Gr. Rachid uit Rotterdam Ik ben nu op zoek naar deze Rachid Ouanan, maar zijn naam komt niet voor in de telefoongids. Mijn vraag: kunt u mij zijn volledige e-mailadres geven? Met vriendelijke groet, Martijn den Hollander PS: Ik studeer journalistiek aan de CHE. In juni ga ik twee weken naar Gibraltar en Ceuta. Als voorbereiding moet ik komende week iemand interviewen die daar gewoond heeft of er in ieder geval goed bekend is.
Rachid is per e-mail verzocht om contact op te nemen.
"Ria van der Meer" <Ria@***> schreef op 6 juni 2006:
Geachte Sander Groen, Ik heb op uw site gezien dat u prachtige foto's heeft
gemaakt in Ceuta. Vandaag heb ik te horen gekregen dat er in Ceuta een straat
venoemd is naar markies Jan Frans de Bette. Aangezien ik alle informatie die ik
kan vinden over de fam de Bette aan het verzamelen ben wil ik u vragen of u soms
tijdens uw bezoek daar een foto heeft gemaakt van deze straat en als dat zo is
zou ik daar dan een digitale foto van kunnen krijgen om bij mijn gegevens te
plaatsen. Ook schijnt er in Madrid een standbeeld van hem te zijn weet u daar
soms iets van ? Alvast bedankt, Met vriendelijk groet, Ria van der Meer
Helaas zegt de naam markies Jan Frans de Bette, hoe intrigerend die ook klinkt, mij helemaal niets. Ik kan je dan ook niet verder helpen. Veel succes met je speurtocht.
"Rachid Ouanan" <trendy@***> schreef op 1 mei 2006:
Ik vind je verhaal schitterend! Mijn ouders hebben er gewoond, momenteel woond
mijn oma de moeder van mijn moeder er nog. Ook heb ik er mijn neven en nichten
wonen. Ik moet je vertellen dat ik er graag ben, ik verveel me daar geen minuut.
Gr. Rachid uit Rotterdam
"Sarie Bongers" <sarie_bongers@***> schreef op 16
maart 2006:
Wat een geweldig stuk om te lezen! En wat een prachtige foto's van deze Semana
Santa! Is het mogelijk een aantaal foto's na te bestellen via de site? Met
vriendelijke groet, Sarie Bongers