De Revival van de Raval
Ravalejar - de Raval heeft zijn eigen werkwoord. Je hoort het overal: "Nosotros ravalegem"; we zijn eens fijn een dagje aan het Ravallen. Museumpje pakken, orxata met een rietje, sneakers shoppen, lekker lunchen, bladeren in salontafelboeken, terrasje doen, snuffelen in rekken vol creatieve shirts en gefröbelde minirokjes van jonge designers, bijkomen met een cocktail en dineren in een restaurant dat er uitziet als een ufo. En dan uitgaan tot het ochtendgloren, op een hip feest in een honderd jaar oude ballroom waar eerder die avond door oude dames met paarse kleurspoelingen de tango werd gedanst. Ravallen, dat kan vanalles zijn, als het maar relaxed is.
Tien jaar geleden wilde je nog niet dood gevonden worden in de smalle
straatjes rechts van de Rambla. Het wemelde van de hoeren, junkies en
criminelen, de onderkant van de Barcelonese samenleving woonde bij elkaar op
schoot in troosteloze woonkazernes en moord en doodslag waren schering en inslag.
Hoewel de Raval is uitgerust met toptrekkers als Gaudí's Palau Güell en het
Antic Hospital, mijdden toeristen de wijk als de pest. Totdat de gemeente het
welletjes vond en een masterplan uitdokterde om de gevaarlijkste wijk in hartje
stad grondig te saneren. Met succes; de Raval is nu met stip de hipste barrio
van Barcelona.
hypercatalunya
In het middeleeuwse doolhof van krappe straatjes werden complete huizenblokken gesloopt om plaats te maken voor het ene na het andere prestigeproject. Aan het nieuwe Plaça dels Angéls, het Engelenplein, staat het MACBA, het Museu d’Art Contemporani de Barcelona, vanaf de opening in 1995 dé modernekunsttempel van Barcelona en de grote trekker van de Raval. Ertegenover staat designinstituut FAD, erachter verrees cultuurcentrum CCCB en ernaast is net een hypermodern universiteitsgebouw neergezet. Als we even buiten beschouwing laten dat het 16e-eeuwse kloosterdorp op deze plek grotendeels moest wijken, is het een knap staaltje stadsvernieuwing.
Architect Richard Meier, bij ons bekend van het Haagse stadhuis, maakte van het MACBA een kolos van flonkerend glas en wit beton. Het strakke marmer voor de deur is een paradijs voor skateboarders met afzakbroeken, na de kassa kom je in een minimalistische witte doos met torenhoge pilaren en eindeloze hellingbanen die langs een zee van glas drie verdiepingen vol moderne kunst verbinden. Tijdelijke tentoonstellingen zijn groots opgezet en voorzien van hippe titels als Sonic Process en Hypercatalunya, de vaste collectie klein maar fijn met veel Catalaans en Spaans spul van bijvoorbeeld Miró en Tàpies.
Bij de buren van het CCCB is altijd wel een hip vormgegeven expo, vaak met een connectie met de Raval, Barcelona of Catalonië. En dan zijn er nog La Capella, Palau de la Virreina en Centre d’Art Santa Monica, elk met hun eigen tentoonstellingen, museumshop of boekenwinkel en café of restaurant. Met moderne kunst alleen ben je in de Raval zomaar een dag zoet.
een eigen rambla
De grote schoonmaakbeurt van de Raval werd bekokstoofd tijdens de opmaat naar de Olympische Spelen van 1992, toen zo’n beetje heel Barcelona op de schop ging. Later kwam de zuidelijke helft van de Raval aan de beurt: opnieuw honderden flatjes tegen de vlakte, ditmaal voor een groots flaneerplein met palmbomen en terrassen en een kolossale zwarte kat van beeldhouwer Fernando Botero – een prachtig spelebeest voor de multiculti-kids van de Raval, die aan zijn snorharen hangen en op zijn kop klimmen. De Rambla del Raval ligt er nu zes jaar, maar behalve tijdens de weekendmarkt wil het nog niet druk of knus worden – daarvoor is het plein nog te nieuw en zijn er te weinig toeristen die het aandurven deze voormalige no-go area te verkennen.
Dit deel van de Raval was bekend als de Barrio Chino – niet omdat er zoveel Chinezen woonden, want het zijn vooral Indiërs, Pakistani’s, Fillipijnen en Noord-Afrikanen die hier nu vreedzaam langs elkaar heen leven, maar omdat het er zoals in andere Chinatowns smerig en gevaarlijk was. De Franse schrijver Jean Genet beschrijft in zijn Dagboek van de dief hoe hij hier in de jaren 20 en 30 de kost verdiende als kruimeldief en schandknaap tussen de hoeren, opiumdealers, pooiers en ander uitschot.
Bar Marsella ademt nog de sfeer van die tijd: een groezelig nachtcafé met een dikke laag stof op de flessen absint, waar de hoertjes nu nog voor de deur posten. Ook stripteaseclub Bagdad draait door alsof er niks veranderd is. Het zijn de laatste stuiptrekkingen van de roerige jaren 20 en 30, want andere bananenbars, bordelen en opiumkitten zijn allang opgeruimd.
Bouwstellingen, hijskranen en drilboren maken luidruchtig duidelijk dat het niet lang meer duurt voordat dit stukje Raval net zo flonkert als de rest. Waar nu nog een groot gat gaapt, verrijst het volgende megaproject: een designhotel met vijf sterren en 180 kamers. De intens moderne lichtgevende cylinder van glas en staal heeft al een bijnaam, ‘de Lampenkap’, en gaat volgend jaar open.
massages en fusion
Hippe types, en die zijn er plenty in Barcelona, hebben de Raval omhelst – zeker nu El Born, de wijk aan de overkant van de Rambla die voorheen de status van Barcelona’s hipste barrio had, naar hun zin te commercieel is geworden. In de Raval geen H&M, Starbucks of McDonald’s, maar kleine, eigenzinnige galeries, winkels, cafés, terrassen en restaurants. En dagelijks nieuwe aanwas: in carrer Nou de la Rambla, ooit de gevaarlijkste straat van de stad, zwaaien als ik voorbijloop net de deuren open van Guru, een fusionrestaurant met nep-palmbomen, witte stoeltjes en tafeltjes, gekleurde verlichting en achter de bar een kudde plastic roze flamingo’s.
Oddland is een praatcafé met wc’s die de naam eer aandoen, de Air Shop verkoopt alles wat je kunt opblazen, Terrôs met Mies van der Rohes Barcelona-stoelen is café en plantenwinkel tegelijk, Ambar is reuze retro met paint-by-number-schilderijtjes van Alice in Wonderland en Sneeuwwitje, Spiritual heeft een op de oriënt geïnspireerd interieur met de geur van wierook en personeel dat minimassages uitdeelt, en Bar Ra serveert fusiongerechten onder tropische parasols achter de Boqueria-markt, vooruitlopend op het moment dat de parkeerplaats ondergronds gaat en dit het derde flaneerplein van de Raval wordt.
ballroom met dj’s
Niet alleen nieuwerwetse tenten, ook klassiekers zijn in trek. Het aloude Hotel Espanya, een modernistisch meesterwerk van Lluis Domenech i Montaner, kwijnde decennialang weg, maar is nu weer volgeboekt. Barcelona’s oudste melkbar, Granja Viader uit 1870, trekt behalve oude mannetjes nu ook hippe homo’s. Ooit werd Cacaolat hier uitgevonden, zeg maar de Catalaanse Chocomel, en hoewel de melkkoeien inmiddels uit de kelder zijn verdwenen, wordt orxata, een melkachtig drankje van tijgernootjes, nog wél ter plekke gemaakt. Elk zichzelf respecterend Spaans modeblad heeft een fotosessie gedaan in La Confiteria, een populaire bar in het antieke interieur van een voormalige snoepjeswinkel.
Dé hotspot van de Raval is onbetwist La Paloma, een barokke ballroom uit 1903 vol flamboyante fresco’s, bladgouden tierelantijnen en kristallen kroonluchters. Ooit zwierden Picasso en Dalí met hun maîtresses over de glimmend opgepoetste dansvloer, nu staan elke tweede woensdag van de maand jongens en meiden in hun kekste setjes rijendik voor de deur voor de Rawal Launch, het heetste feest met dj’s als Wannabeastar & Miss Behave of Joost van Bellen. Of ik wel op tijd wil komen, drukken de locals me op het hart – een uur voordat La Paloma opengaat, staat er al een rij tot het einde van de straat.
Ik sla mijn reisgids er nog eens op na. Het staat er echt: “El Raval is een wijk in opkomst.” Die kan dus in de prullenbak, want da’s achterhaald. De Raval is er al. Of zoals overal op de muren is gekalkt: The Raval Rocks!
Viva España | december 2006
Reacties
"Martine van der Sar" <mvds@***> schreef op 8 april 2008:
Ik heb met groot genoegen jouw artikel gelezen over 'mijn' Raval. Heel inspirerend! Ik woon er nu bijna een jaar en ik heb het er prima naar mijn zin. Ik vroeg me af of jij er ook hebt gewoont, omdat je het zo uitvoerig en in detail beschrijft. Maar ik ga er vanuit dat je gewoon je werk deed en een indruk wilde geven van deze geweldige wijk. Het jammere blijft wel dat veel inwoners schrikken als ik zeg dat ik daar woon; veel te gevaarlijk!
"annelaan" <annelaan@***> schreef op 18 juli 2007:
Hoi Sander, ik heb je stuk in VE gelezen, leuk stuk! Zijn inderdaad leuke plekjes maar ik vind de buurt echt niets bijzonders. Dus vraag ik me af wat ik gemist heb. Even voor jouw informatie en met open vizier: ik ben journalist en ben me aan het verdiepen in Barcelona. Dus misschien kun je me wat meer tips geven? Ik heb namelijk nu het gevoel dat de gemeente raval heel erg aan het promoten is maar het lukt niet helemaal. En op mij komt het een beetkje over alsof ze de Schilderswijk in Den Haag aan het promoten zijn. Bovendien is het er 's avonds zeer beslist niet veilig. Hoop snel van je te horen. Groetjes, Annemiek
Ik heb een paar reacties gekregen waaruit blijkt dat men de boel weer een beetje laat versloffen. Dat lijkt me iets tijdelijks, een nawee van de gure dagen, want de buurt ligt pal in het centrum. El Born was ooit ook een achterbuurt en is nu een verplicht nummer voor toeristen - uiteindelijk zal dat ook zo zijn voor de Raval, want Barcelona is zó populair dat men het zich simpelweg niet kan veroorloven om een 'no go-area' midden in het centrum te hebben. Maar je hebt gelijk; de buurt is 's avonds nog/weer niet helemaal pluis, maar mijns inziens geldt dat alleen voor de onderste helft, de Barrio Chino in de smalle straatjes rond Bar Marsella, en zeker niet voor het grotere deel boven de Rambla del Raval, de buurt rond het MACBA.
"rosita" <yaaden26@***> schreef op 31 mei 2007:
sander woon je er nogsteeds?ik kom 8t/m12 juni naar Barca.Ik zoek een kamer/stud./app.voor mijn zoon .gaat stage lopen in barca. weet jij iets.ik vind het een mooie site.ik vind raval boeiend en ben er niet bang om doorheen te lopen groetjes en een fijn dag rosita
"sander" <sandervessies@***> schreef op 23 mei 2007:
bij macba hangt een heuse poster waarop het werkwoord ravalejar wordt vervoegd in het catalaans. voor de minder spaans sprekenden onder ons: raval is natuurlijk de buurt, relajar betekend relaxen. ze hebben er dus een combi van gemaakt... ik woon er overigens zelf en ik vind het hier echt niet gevaarlijk. het is gewoon het centrum en ik vind het vergelijkbaar met de centrumbuurten van Amsterdam... gr. Sander
"Aart Sipman" <sipman33@***> schreef op 23 mei 2007:
4 maanden op de calle Aurora gewoond, en wat je schreef klopt ten dele. De plannen om van Raval wat te maken zijn een beetje aan het versloffen. Ja er wordt druk gebouwd en ja de nieuwe restaurants zijn top, maar ik kwam er vaak de afgelopen 10 jaar, ik ag wat je bedoelde, maar ik bespeur ook een zekere terugval. De criminaliteit neemt weer toe, de mooi opgeknapte huizen raken uitgewoond en er is weer leegloop. Mijn toekomstige restaurant zal de naam van Raval dragen omdat het overeenkomsten heeft met mijn buurt. Plannen, Animo!, prachtige ideeen, maar het lukt net even niet. De tijd gaat sneller dan de dromen.
"Edwin" <edwin.snippe@***> schreef op 19 mei 2007:
Leuk stukje maar vind het nog steeds een vervelende buurt.